Zijn zonnebanken wel zo slecht? ‘Moeten leren verstandig met zon om te gaan’

door | 3 mei 2022

Waarom is er nog steeds geen verbod op zonnebanken als uv-straling zo slecht is? In de rubriek Gezond of niet duikt gezondheidsjournalist Tijn Elferink in een onderwerp waar verwarring over bestaat. Dit is het eerlijke en genuanceerde verhaal over zonlicht.

Minister Hugo de Jonge kreeg de wind van voren toen hij in gesprek met Eva Jinek bekende om de week onder de zonnebank te gaan. “Als ze drie keer op een dag zeggen ‘Wat zie je er beroerd uit’, dan ga je je ook zo voelen”, verdedigde de minister zich. Zeer onverstandig, gevaarlijk en een slecht voorbeeld, reageerden critici. Alleen een rokende minister van Volksgezondheid zou nog erger zijn dan dit.

De discussie over een verbod op zonnebanken laait geregeld op. De beroepsvereniging van dermatologen (NVDV) pleit al jaren voor een verbod op de verkoop aan particulieren. Bij zijn vertrek als bestuurder van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) pleitte Peter Huijgens voor een verbod in Nederland. Huidartsen deden vorig jaar nog een dringend beroep op sportscholen om zonnebanken te verbannen.

“Het is naïef en boosaardig kortzichtig om uv-straling alleen maar schadelijk te noemen. Er zijn te veel aanwijzingen die op het tegendeel wijzen.”
Frank de Gruijl, huidonderzoeker

Explosieve stijging huidkanker
Een van de artsen achter de dringende oproep is Klara Mosterd, dermatoloog bij het Maastricht UMC+. “Van alle nieuwe kankerpatiënten heeft ruim de helft huidkanker”, zegt Mosterd. “Daarmee is huidkanker veruit de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland. Jaarlijks gaat het om 70.000 nieuwe huidkankerpatiënten, en dat aantal stijgt explosief. De verwachting is dat het binnen vijf jaar om gemiddeld 350 nieuwe patiënten per werkdag gaat.”

De Tweede Kamer liep twee jaar geleden niet warm voor een verbod. En ook vanuit wetenschappers klinkt nuancerend tegengeluid. Volgens hoogleraar Rick van Baaren, hoogleraar Gedragsverandering & Maatschappij aan de Radboud Universiteit, weten de meesten wel dat te veel zonlicht schadelijk is. “Ze doen het toch vanwege andere motieven, zoals mooi bruin willen zijn. Dat neem je niet weg met een verbod op zonnebanken.”

“Ik denk dat de stellingname tegen zonnebanken overtrokken is”, zegt huidonderzoeker Frank de Gruijl, lange tijd verbonden aan de afdeling Huidziekten van het LUMC. “Zeker als je de doses afzet tegen strandvakanties in zuidelijke regio’s en hoeveel mensen dat doen.”

De voordelen van zonlicht
Het verschil van inzicht tussen voor- en tegenstanders heeft te maken met de mate van uv-blootstelling. Eerder dit jaar zei een dermatoloog in het televisieprogramma Radar: “Gezond uv-licht bestaat niet.” De Gruijl hoort zo’n uitspraak hoofdschuddend aan. “Het is naïef en boosaardig kortzichtig om uv-straling alleen maar schadelijk te noemen. Er zijn te veel aanwijzingen die op het tegendeel wijzen.”

Een van die voordelen is dat de huid onder invloed van zonlicht vitamine D aanmaakt, dat vele belangrijke functies heeft. Ook zorgt blootstelling aan zonlicht juist voor een natuurlijke bescherming tegen de zon. “Ik sta daarom zeer afwijzend tegenover het veel gepropageerde dagelijks gebruik van zonnebrand”, zegt De Gruijl. “Zonnebrand lijkt het zonnebaden te legitimeren.”

Zonschade kun je op meerdere manieren oplopen
De nuance is ver te zoeken, zegt Merijn Wegdam van Sunshower, een bedrijf dat apparaten maakt die tijdens het douchen een lage dosis uv-straling afgeven. De bedenker werd daarover op televisie ondervraagd.

“Of de Sunshower gezond is, is op zich een prima vraag”, zegt Wegdam. “Maar ik was al veroordeeld voordat ik aan tafel ging zitten. De Vrije Universiteit heeft aangetoond dat je met een dagelijkse lage dosis uv-B-licht je vitamine D zonder aanvullende DNA-schade op peil kunt houden.”

“Ik heb geregeld patiënten die zeggen dat ze niet in de zon komen en echt heel bruin zijn. Bij navraag blijken ze te golfen of zelfs buiten in de bouw te werken.”

Klara Mosterd, dermatoloog

In voorlichting is de nuance niet altijd te begrijpen, ziet Mosterd. “Ik heb geregeld patiënten die zeggen dat ze niet in de zon komen en echt heel bruin zijn. Bij navraag blijkt dat ze golfen of zelfs buiten in de bouw werken. Mensen realiseren zich niet altijd dat je niet per se in de zon hoeft te liggen bakken om zonschade op te lopen. Met als gevolg dat de nuance van de boodschap ‘mijd de zon’ verloren gaat.”

Extremen worden uit de kast getrokken
Ook ziet Mosterd dat er soms extremen uit de kast worden getrokken om mensen te bereiken. “Een heel erg genuanceerd verhaal heeft geen pakkende kop. Verstandig zonnen is: goed smeren en weren, ook dan maak je voldoende vitamine D aan. Aan uv is niet altijd te ontkomen, doordat je buiten wandelt, speelt en sport. Daarmee stellen we ons voldoende bloot aan uv-straling.”

Daar is niets mis mee, onderstreept De Gruijl. “Maar”, zegt hij, “zonnebaden is nooit gezond.” Net als de zonnebank, vult Mosterd aan. “Dat doen mensen puur om bruin te worden en dus ook vaak te lang”, zegt Mosterd. “Dit gebeurt bovendien op allerlei plaatsen waar helemaal geen controle is of het wel verantwoord is: mensen kunnen er te lang en te vaak onder gaan, te jong zijn en flink verbranden.”

Het oordeel
Te veel uv-straling is ongezond, maar te weinig ook. Zonlicht is er nu eenmaal. Binnenblijven is geen oplossing. We zullen moeten leren verstandig met de zon om te gaan. Dagelijks rond lunchtijd ongeveer een kwartiertje met gezicht en handen in de zon is goed. Ga je langer wandelen of sporten? Goed smeren en weren. En: zonnebaden en de zonnebank zijn nooit goed.

Deze column is eerder gepubliceerd op NU.nl.