Selecteer een pagina

Tijn Elferink

Journalist • Schrijver • Spreker

Waarom je beter niet te veel lightdrankjes kunt drinken en 10 andere feiten over zoetstoffen

door | 30 aug 2021

Zeven dagen eten en drinken zonder suiker. Dat is het idee achter de Nationale Suiker Challenge van het Diabetes Fonds. Suiker vervangen door zoetstof? Dat kan, maar dan blijf je wel gewend aan de zoete smaak. Elf vragen en antwoorden over suiker en zoetstoffen.

1. Wat is suiker en waarom is het ongezond?
Suiker is een type koolhydraat, net als zetmeel en vezels. Als koolhydraten legoblokjes zouden zijn, zijn suikers opgebouwd uit één of enkele blokjes. Zetmeel bestaat al uit flink wat meer blokjes en vezels zijn hele bouwwerken van legoblokjes. Omdat suikers zo eenvoudig zijn, worden ze in het lichaam snel opgenomen. ,,Suiker leidt tot bloedsuikerpieken”, weet Mariëtte Boon, arts en onderzoeker aan het LUMC. ,,Om suiker uit het bloed op te nemen, maakt de alvleesklier het hormoon insuline aan. Door veel suikerpieken kan de alvleesklier op termijn uitgeput raken of de lichaamscellen worden minder gevoelig voor insuline. Dit kan bijdragen aan de ontwikkeling van diabetes.”

2. Zijn suikervervangers beter?
Volgens Guido Camps, wetenschappelijk onderzoeker aan Wageningen University, zijn er genoeg suikervervangers die zonder suiker toch voor zoetheid zorgen. ,,Bijvoorbeeld sucralose zorgt ervoor dat een product even zoet smaakt als een product met suiker, maar veel minder calorieën bevat.”

3. Zijn zoetstoffen beter voor de lijn?
,,Ook onder mensen die suikerloze dranken zoals Cola Zero drinken, zien we een toename van diabetes”, zegt Leonard Hofstra, cardioloog en hoogleraar risk-profiling in heart-disease aan VUmc. Dat zou volgens Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de VU, kunnen komen door een effect op hormonen in de darmen en op het microbioom (1,5 kilo aan bacteriën, virussen en gisten die zich in en op het lichaam bevinden). ,,Zoetstoffen lijken in vergelijking met suiker een klein maar gunstig effect te hebben op het lichaamsgewicht”, zegt Seidell. ,,Maar het gebruik van zoetstoffen blijkt geen effectieve manier om af te vallen.”

4. Welke zoetstoffen zijn er?
Zoetstoffen kunnen worden verdeeld in twee groepen: laagcalorische zoetstoffen en polyolen.
Laagcalorische zoetstoffen worden ook wel intensieve zoetstoffen genoemd en worden gebruikt in lightproducten, zero-dranken en desserts. Deze stoffen zijn gemiddeld tweehonderd keer zoeter dan suiker. Daarom is er niet veel van nodig om een product zoet te maken, waardoor het weinig calorieën bevat. Vaak worden meerdere zoetstoffen gebruikt, zoals aspartaam en sucralose.

Polyolen worden ook extensieve, vul- of bulkzoetstoffen genoemd. Ze zijn vaak iets minder zoet dan suiker. Daardoor is er meestal meer nodig om een product zoet te maken, dan bij gebruik van laagcalorische zoetstoffen. En dat maakt een product calorierijker. Bij meer dan 20 gram per dag, kunnen polyolen tot winderigheid, diarree en kramp leiden. Voorbeelden van polyolen zijn sorbitol en xylitol, die bijvoorbeeld in snoep en kauwgom worden gebruikt.

5. Is zoetstof net zo zoet als suiker?
Het is een misverstand dat suiker de zoetste stof is die er bestaat, zegt Camps. ,,Fructose is zoeter dan tafelsuiker.” En stevia is duizenden keren zoeter dan tafelsuiker. ,,Sucralose is zó zoet, dat je het niet puur kunt eten. Als het in een pot wordt gestopt, wordt het net als cocaïne versneden.”

6. Heeft zoetstof invloed op de bloedsuikerspiegel?
Omdat zoetstof zo zoet is, bestaat een pot voor meer dan 95 procent uit vulstof; meestal maltodextrine. ,,Ironisch genoeg is maltodextrine zelf weer een koolhydraat”, zegt Camps. ,,Deze stof wordt twee keer sneller opgenomen dan suiker en zou dus bij hetzelfde gewicht sneller tot hogere suikerspiegels leiden dan de suiker die wordt vervangen. Maar omdat het geen suiker is, vind je het niet als suiker terug op het etiket. Het blijft gek om een koolhydraat te gebruiken om een koolhydraat te vermijden.”

7. En vloeibare zoetstof?
Anders dan zoetjes of zoetstofpoeder bevat vloeibare zoetstof geen maltodextrine. Maar wel weer een beetje fructose: vruchtensuiker.

8. Zijn zoetstoffen chemisch?
,,Sommige zoetstoffen komen uit de natuur”, weet wetenschapper Camps. Zo wordt stevia gemaakt van de Stevia rebaudiana-plant en xylitol uit berk. ,,Andere stoffen worden in een lab gemaakt, zoals aspartaam. Maar ze moeten allemaal veilig zijn voordat ze in de voeding mogen worden toegepast.” Kampman: ,,Er is bij mensen geen bewijs dat zoetstoffen of suikervervangers het risico op chronische ziekten zouden kunnen verhogen.”

9. Zijn zoetstoffen wel kankerverwekkend?
Dat is inderdaad een hardnekkig gerucht. ,,De hoeveelheid die we gewoonlijk van deze stoffen binnenkrijgen zit ver onder de dosis die kanker veroorzaakt in dierstudies”, zegt Ellen Kampman, hoogleraar Voeding en Ziekte aan de Wageningse universiteit en gespecialiseerd in kanker.

10. Wat is nou de beste zoetstof?
Dat is persoonlijk. Er zijn verschillen, zo zorgt sucralose bij bakken voor een wat compactere structuur. Cake met tagalose is wat luchtiger. Stevia heeft van nature een bijsmaak, weet Camps. ,,Om dat te maskeren, voegen producenten soms wat suiker of andere smaakstoffen toe.”

11. Kortom: zijn zoetstoffen gezonder?
Zoetstof heeft voordelen ten opzichte van suiker, maar het is verre van perfect. Het massaal vervangen van suiker door kunstmatige zoetstoffen moet met enige zorg worden bekeken, vindt Seidell. ,,Lightfrisdrank bevat weliswaar minder calorieën dan suikerhoudende drank, maar de effecten van een langdurige hoge inname van zoetstoffen zijn grotendeels nog onbekend en mogelijk ongunstig.” Daar komt nog bij dat producten met veel zoetstoffen vaak geen gezonde producten zijn, benadrukt cardioloog Hofstra. ,,Bovendien blijf je met zoetstof gewend aan de zoete smaak.”